Wim de Haan was een markante persoonlijkheid uit de hifi al sinds de jaren '60. Hij was technisch zeer goed onderlegd, begaafd en hoogst intelligent. Welk technisch onderwerp er ook ter sprake kwam, hij wist er altijd accuraat de principes en de werking van uit te leggen. Van Wim de Haan kon je veel opsteken.
In zijn actieve leven was hij verkoopleider bij verschillende firma's en was medebepalend voor de Nederlandse Hi-Fi in de jaren '60 en '70. In zijn vrije tijd was hij een verfent fotograaf met als bijzonder onderwerp orchideeën. Net als Jan Endenburg had hij in zijn jonge jaren gitaar gespeeld en vond het duo Los Indios Tabajaros zeer goed. En hij was aquarium-liefhebber.

Wim de Haan behoorde tot de generatie die in de jonge jaren de oorlog, de bezetting door de Duitsers, en alle ellende van dien heeft meegemaakt. Hij studeerde techniek en werd tijdens de oorlog, als 18-jarige, in het kader van de Arbeitseinsatz, onvrijwillig tewerkgesteld in een Siemensfabriek in Berlijn waar elektrotechnische produkten werden gerepareerd.
Het kan niet anders of deze ervaringen en ook zijn mathematisch inzicht hebben hem in de zakelijke, vriendschappelijke en persoonlijke omgang zeker beinvloed.

Links Wim de Haan op de trappen van de hoofdvestiging van Tandberg in Oslo. Deze dia die in januari 1978 genomen werd tijdens een bezoek aan de Tandberg fabrieken in Oslo, is kenmerkend voor de dynamiek van de man.

Aan het bezoek aan de Tandberg-fabrieken
namen ook de journalisten Wim van Bussel, Hans Goddijn
en Hein ten Bosch (gefotografeerd op
dezelfde trap van de hoofdvestiging),
en ondergetekende, deel.

Na de bevrijding ging Wim in Rotterdam op de witgoed afdeling van een groot warenhuis werken.
Later kwam hij bij de Rijksluchtvaartdienst (RLD) terecht. De dienst zorgde onder meer voor reparaties aan vliegtuigen, het zoeken van oplossingen voor technische problemen, het vervaardigen van onderdelen en het wegen van die aluminium reuzenvogels. Daar werkte ook Jan Th. Endenburg (1917-1993). Jan is daar zijn hele werkende leven gebleven, ook al startte hij in 1957 zijn eigen firma EngaSound; met goedkeuring van zijn werkgever.

Wim de Haan (Willem - zoals hij door bevriende relaties amicaal genoemd werd) ging vervolgens bij AudiTrade werken, gevestigd aan de Singel 160 in Amsterdam. AudiTrade was de importeur van de befaamde Thorens TD-124 draaitafel, en later de snaar-aangedreven TD-125 en TD-150. Ook werden de Ortofon moving coil pick up elementen en armen, de Decca pick up elementen, plus de Leak versterkers en de Leak Sandwich luidsprekers geimporteerd, verhandeld en indien nodig gerepareerd en gerserviced. Die produkten behoorden toen tot het topsegment van de high fidelity.

Dat waren sterke merken waarvoor nauwelijks geadverteerd hoefde te worden. Voor Wim vormden ze voor lange tijd dé referenties van de WW, de Werkelijkheids-Weergave.
Bij AudiTrade had hij de leiding over de Afdeling hi-fi apparatuur: inkoop, verkoop aan dealers, service en reparatie.

Wim de Haan was van de groep waartoe ook Henri Van Hessen (Transtec), Jack Cluysenaer (Audioscript), Jan Th. Endenburg (Engasound) en nog een aantal importeurs gerekend werden, al behoorde Wim toch wel tot de jongsten van het stel. Ze waren stuk voor stuk commercieel ingesteld, maar ze streefden met hun kwaliteitsproducten allemaal de zogenaamde Werkelijkheids-Weergave na, de WW, wat later High Fidelity werd genoemd en nog veel later met High End werd aangeduid.

Ze staan hier op de cover van Radio Bulletin, de uitgave van december 1965. De foto was gemaakt op een zonnige dag voor of tijdens de Firato '65 die in september van dat jaar gehouden werd in de RAI in Amsterdam. Afwezig op de foto is Jack Cluysenaer. Die had er best bij gekund. De fotograaf was Jan Arends.

Van links naar rechts zijn te zien:

H. Westerdorp van Kinotechniek (Sennheiser)

L. Mayer van Tempofoon (Garrard en Radford)

P. van Zanten van Norden (Era draaitafels)

W. de Haan van AudiTrade (Thorens platenspelers, Decca pick up elementen en armen, Ortofon elementen en armen, en Leak versterkers en luidsprekers)

G.P.A. Scheffers van Naho (Lenco platenspelers, Svenska luidsprekers, en later ook Jamo boxen)

G. Valks van Acoustical (Bang & Olufsen, en Triotrack)

M. van Geelkerken van AMROH (Elac platenspelers, Amroh versterkers, Wharfedale luidsprekers)

H. van Hessen van TransTec (Quad ESL electrostatische luidsprekers, versterkers en tuners, Kef luidsprekers) Zie het artikel over Henri van Hessen op de site van Armand van Ommeren.

K. Toethof van Inelco (Trio-Kenwood)

J. Th. Endenburg van Engasound (Acoustic Research draaitafels en luidsprekers, Fane luidsprekers, Jordan Watts luidsprekers, Rogers versterkers, Kelly bandluidspreker en 3KF luidsprekersystemen).

Dat waren de jaren waarin Wim de Haan, Henri van Hessen en Jan Endenburg klinkende demonstraties verzorgden in de zalen op de eerste verdieping van het RAI-Congrescentrum. Beneden op de stands van deze importeurs/fabrikanten konden toegangsbewijzen gehaald worden. Dat ging de eerste dagen goed. Maar de aanloop werd zo groot dat het uitdelen van die kaarten niet meer te controleren viel. De heren demonstreerden om beurten. Wim demonstreerde Thorens en Leak, Henri van Hessen Quad electrostaten en versterker, en Jan Endenburg zijn nieuwe 3KF luidsprekersystemen plus de Roger versterkers en Acoustic Research draaitafels.

Samen in dezelfde zaal demonstreren sloot uit de aard der zaak enige wedijver tussen de heren niet uit. Jan Endenburg demonstreerde o.a. met de Decca test-Lp "Hoe controleert u zelf uw stereo-apparatuur" met referentienummer NQ 378 004. Op de Lp werden de tests ingeleid door Jacqueline Lamers en Leo Boudewijns, medewerkers van Phonogram (zoals de geluidsdrageronderneming van Philips toendertijd heette). De Lp is de Nederlandse uitgave van Decca SKL 4861 Wide Band: Hoe to give yourself a stereo checkout. Kant 2 van de Lp begint met een vals klinkende piano die vervolgens uit een raam getakeld wordt en daarna letterlijk naar beneden wordt gegooid. Het was een schokkende geluidservaring want dat gaf een enorme klap waarbij de toetsen uit het bed werden geslingerd en de snaren sprongen en natrilden. Henri van Hessen kon de goede kwaliteit van Jan Endenburg's 3KF luidsprekers niet echt waarderen. Dat was een duchtige concurrent. Van Hessen liet dan tijdens een demonstratie op het cruciale moment, wanneer de piano op de grond terecht komt en er een daverende transient te horen is, een asbak vallen. Per ongeluk zei Henri dan. Zo ging dat.

Wim demonstreerde toen met Take Five van Dave Brubeck (CBS) en The Young Person's Guide to the Orchestra van Benjamin Britten (Decca SXL 6110). Die opnamen waren toendertijd op meer stands te horen.

De produkten van Tandberg werden in Nederland geimporteerd en gedistribueerd door Acoustical Handelmaatschappij in Amsterdam. Later vestigde die firma zich in Kortenhoef.
Met de groeiende markt voor tape recorders door het groeiende aanbod van radioprogramma's uitgezonden in FM Stereo in Nederland en de nu wel volledig ingeburgerde stereo langspeelplaat, vatte de direktie van Tandbergs Radiofabrik A/S in Oslo, Noorwegen, het plan op om een eigen handelsvestiging, een verkoop- en service-bedrijf, in Nederland te vestigen. Dat werd Tandberg Radio N.V. in Den Haag, Stationsweg 76, opgericht in 1968. Martin van der Donck werd algemeen directeur.

Van der Donck wist dat het slagen van de onderneming uiteraard niet alleen van de organisatie afhing maar evenzeer van technische en verkooptechnische kwaliteiten. Vrijwel onmiddellijk zocht hij een manager voor de verkoop- en service-afdeling van de nieuwe vestiging. Dat werd Wim de Haan.

Het gevolg was dat in "Luister..." van februari 1969 een advertentie van AudiTrade verscheen waarin gemeld werd:

"Onze heer W. de Haan gaat per 1/3 naar Tandberg. AudiTrade zoekt als opvolger contact met een ALL-ROUND HIFI-MAN die zoveel practische ervaring en technisch inzicht heeft dat hij de leiding op zich kan nemen van onze afdeling HIFI-APPRATUUR."

Het allengs groeiende marktaandeel van Tandberg maakte het zoeken naar een groter pand noodzakelijk. Het volgende adres werd Jan van Nassaustraat 108 in Den Haag, en in 1974 werd dat Mercuriusweg 26, ook in Den Haag.
Het pand aan de Mercuriusweg was groot en bood ruimte aan een technische dienst, een magazijn en op de eerste étage kantoren en een ruim gedimensioneerde, luxe luisterruimte voor demonstraties. Daar werden in het begin ook bijeenkomsten met dealers gehouden. Wim bepaalde waaraan het interieur moest voldoen, waar de apparatuur voor demonstraties en display werd opgesteld, hoe de stoffering was, etc. Hij hoefde maar in zijn handen te klappen en hij wist of de akoestiek OK was of op bepaalde plaatsen gedempt moest worden.
In de jaren '50 werd het begrip werkelijkheids-weergave geboren, dat onder invloed van de Engelsen al snel in Nederland "high fidelity" (hoge getrouwheid) ging heten. In de jaren zestig maakte de high fidelity een belangrijke groei door die zich in de jaren '70 in stijgende lijn voortzette. Wat vandaag de dag de pc en de nieuwste digitale opname formaten voor beeld en geluid zijn , waren toen de spoelen-bandrecorder, de direct drive en via een snaar aangedreven draaitafels, de uitgekiende luidsprekersystemen en de prachtige versterkers.

Links een advertentie uit 1975 voor Amsterdam waarin vijf dealers werden genoemd: Bender- Kettner & Duwaer (gevestigd op het Spui), Glorie B.V. (Sarphatistraat), Goldschmeding B.V. (Raadhuisstraat), Kool HIFI-SPECIALIST (Christiaan Huygensplein), en Richter (P.C. Hooftstraat). De componenten waren: 9200XD bandrecorder, TCD 310 cassettedeck, TR2040 tuner-versterker, 3300X recorderdeck, en receiver Huldra 10 met luidsprekers.

Toen ik in 1972 mijn reclamebureau begon en met free lancers werkte verwierf ik al snel Engasound van Jan Endenburg als klant. Zijn budget, relatief bescheiden, liet veel variatie en effectieve en succesvolle campagnes toe. Bovendien had hij interessante producten. Een volgende, nog belangrijker klant uit de consumentenelektronica werd Tandberg Radio B.V. waarvoor ik vele jaren campagnes maakte, stands voor de Firato-tentoonstellingen ontwierp, audio-visuals (dia- presentaties) schreef en story-boards tekende, akties bedacht en wat al niet.

De jaren van de economische bloei van de hi-fi waren boeiend en de enorme vlucht die de audio nam culmineerde uiteindelijk in wat we tegenwoordig high-end noemen.

Nu was Vebjørn Tandberg, de oprichter van Tandbergs Radiofabrik, een zeer sociaal man die het goed met zijn werknemers voor had, een beetje té goed, zo waren de meningen achteraf. De werknemers hadden de beschikking over allerlei faciliteiten. Er was een fotoclub en een toneelclub. En er stond een moderne, goed geoutilleerde fitnessruimten ter beschikking van de werknemers. Er was nog iets belangrijks. De productiemedewerkers stonden niet aan een lopende band, maar er waren groepen samengesteld van vier tot zes mensen die in kleine units samen de produkten bouwden. Geen saai werk dus. Dat was uniek!

Links een advertentie uit de campagne 1977/1978 met de Studio Monitor luidsprekers, de 10X bandrecorder, de TR-2075 tuner-versterker en het TCD 310 cassettedeck.

De kwaliteitselectronica van Tandberg had veel concurrentie te duchten, vooral van de Japanse electronica-industrie. Als het om schakelingen en geluidskwaliteit ging stond Tandberg op grote hoogte. Maar de vormgeving, het design, bleef achter. Het kwam na zoveel jaren van groei uiteindelijk zo ver dat de Noorse regering moest ingrijpen om de positie van het merk Tandberg te verbeteren. Tandberg had vijf fabrieken rond Oslo, plus een aantal verkoop-vestigingen in het buitenland, in Nederland dus en belangrijk was ook Tandberg America. Om zich nu van staatsteun te verzekeren werd er gereorganiseerd. Vebjørn Tandberg, nu 74 jaar, moest wijken voor een nieuwe directie en een aantal kaderleden. De oprichter werd buitengesloten, kwam aanvankelijk nog af en toe de fabrieken bezoeken om te ervaren hoe het gesteld was met zijn bedrijf dat hij in 1933 had opgericht. Echter niet lang meer. In augustus 1978, zeven maanden na ons bezoek, overleed de teleurgestelde pionier. Er werd besloten om drie van de vijf fabrieken te sluiten en de productie in slechts twee fabrieken voort te zedtten. De onderneming kreeg staatssteun. Maar daaraan verbonden was de opdracht om binnen een periode van twee jaar een nieuwe, moderne elektronica-lijn te ontwikkelen en op de markt te positioneren en daarmee weer winstgevend te worden.

De reizen naar Parijs om "Le Festival du Son" en "Les journées de la haute fidélité" te bezoeken , samen met Wim de Haan, vertegenwoordiger Hans van Tuil, Paul Hattink van Hi-Fine (toen dealer gevestigd aan de Ginnekenmarkt in Breda) , en later ook vertegenwoordigers Albert Dekker en Dick van Geest (die in later jaren bij Viertron ging werken), waren altijd hoogtepunten. Dat waren gelegenheden om internationaal befaamde ontwerpers en producenten te bezoeken, mensen van Audax, Elipson, Focal (het latere JM Lab), Confluence luidsprekers, etc. En samen met Wim ontmoetten we Georges en Elisabeth Cabasse, en bezochten we jaren achtereen de shows van Farad Azima (Mission en Cyrus). En we spraken met Keith Monks (Wim kende hem al jaren en had nu de Keith Monks Record Cleaning Machine in het programma). Monks nodigde Wim en mij eens uit voor een perfect diner in een restaurant aan de Boulevard Péreire. Ook werden de beurzen in Düsseldorf bezocht. Op een van die beurzen had de Duitse vertegenwoordiger van Cabasse een vleugel op zijn stand staan met aan weerszijden op goede afstand Brigantin luidsprekersystemen. De demonstratie bestond daaruit dat eerst de vleugel bespeeld werd en dat daarvan een opname gemaakt werd die dan weer via de Brigantin systemen afgespeeld werd.

Jaren zeventig stijl - Hans van Tuil en Albert Dekker tijdens een rustpauze onderweg naar een hifi- beurs in Düsseldorf

Maar ook in Nederland tijdens een Firato was het altijd interessant om met de concurrenten en collega's te praten. Op de woensdag (voordat de tentoonstelling op donderdag haar poorten opende voor pers en speciale genodigden) werd door een ieder hier en daar een kijkje genomen en elkaar 'goede zaken' toegewenst. Het grootste compliment kregen we toen ik een diashow had gemaakt waaraan Wim een zeer belangrijke fotografische bijdrage had geleverd en die presentatie werd met veel waardering door Jan Kool in "Luister..." besproken.

Op de dag voor de opening van de Firato '76 kwam de verkoopdirecteur van Sony op de Tandberg-stand een kijkje nemen en hij zag de 20 minuten durende diapresentatie met de titel "Het Instrument en de Melodie". Na afloop stelde hij de min of meer rethorische vraag: "Waarom hebben wij dat niet!?" Sony had een toren van op elkaar gestapelde tv-toestellen die een video lieten zien van AVRO's ster-regisseur Bob Rooyens. Dat was hun keuze. Ze hadden zeker een pakkende diapresentatie er bij kunnen hebben, in een speciale cabine zoals wij dat dus deden, voor een andere doelgroep. Op dat idee waren ze niet gekomen. De presentatie met als titel "Het instrument en de melodie" was niet alleen van een groot artistiek gehalte, ook leverde die informatie over Tandberg en de produkten, en zorgde voor een stijging in de verkoop. De geluidsband van de presentatie werd afgespeeld door een 10XD recorder. De luidsorekers die het teb gehore brachten waren een paar Tandberg Srudio Monitors.

Wim vertelde me dat na de Firato van de Studio Monitor duizend (1000) sets verkocht werden. Dat was voor een klein land niet mis.

Vanzelfsprekend was er elke dag veel bezoek. Ook kwam Charles Aznavour op een dag plotseling de cabine binnen om zich te oriënteren. Hij was geinteresseerd in alles wat met opnametechniek te maken had. Thuis had hij een eigen opnamestudio ingericht. Nou, dan was hij ook bij Tandberg zeker aan het goede adres als het om bandrecorders en cassettedecks ging.

Wim de Haan en ik bezochten eens een stand met allerhande luidsprekersystemen. Wim, die opgegroeid was met de boeken van G.A. Briggs en ook uit ervaring de principes van luidsprekerbouw goed kende, klopte dan op de zijpanelen en als het dan hol klonk of kleurde, dan zei hij: "Afgekeurd!". Hij wist waar het over ging.

Mission gebruikte sorbothane voor de ontkoppeling van het contragewicht in de dure pu arm ontworpen door John Bicht. Dat was terecht een perfectie ontkoppeling. Als je een dergelijk materiaal ontdekt hebt wil dat niet automatisch zeggen dat het voor alle toepassingen geschikt is. Toen Mission de nieuw ontwikkelde draaitafel introduceerde bleek dat die op drie bollen sorbothane stond. Ik tikte tegen de plank in het audio-rack waarop de draaitafel stond en de luidsprekers gaven luid en duidelijk mijn tikken weer. Een beetje té luid naar mijn idee. Ik kon het niet laten. Ik zei: "Afgekeurd!".

Farad Azima - een gedreven ondernemer met visie

In Den Haag hadden de heren Van der Donck (algemeen directeur) en de Haan (verkoop directeur) al geanticipeerd op de mogelijkheid dat door de problemen die al lang aan de horizon gloorden de formule van de onderneming gewijzigd zou moeten worden door andere merken in het programma op te nemen. Het was mogelijk dat Tandberg Noorwegen een doorstart zou maken.

Het andere scenario was dat de vestiging in Den Haag door onder een andere naam voortgezet zou worden. Tandberg werd echter door de Noorse regering failliet verklaard. Dat bericht kwam hard aan, temeer daar het uit de de krant werd vernomen - Het Financieel Dagblad - al voor er een fax van het hoofdkantoor was ontvangen. Tandberg Nederland B.V. zoals de onderneming was gaan heten, kon niet langer voortbestaan.

Wim de Haan had een neus voor technische en commercieele kwaliteit en had een nieuw merk gesignaleerd dat in zeer korte tijd veel opzien baarde, ook al bestond het leverings-programma voornamelijk uit één bijzondere luidspreker en een nogal dure combinatie van voor- en eindversterker. Farad Azima was de man die Wim in Parijs ging bezoeken. Azima had geen grote stand maar stond met de befaamde Mission 770 op een kleine tussenetage in het trappenhuis. Daar troffen we hem aan. Hij had zich laat aangemeld en hij was een beginneling. Maar dat eerste contact liep uit op een vruchtbare samenwerking.

Farad Azima had de Mission luidsprekers en de Cyrus electronica. (Hij noemde zijn jonggeboren zoon ook Cyrus.) En niet lang daarna werden aan de lijn pick up armen en elementen toegevoegd waaronder een high output MC element dat bij de top ging horen in de testen van HiFi Choice.

Maar Wim de Haan had al ver voor de ontvangst van de slechte tijding uit Oslo het plan opgevat om andere merken in het assortiment op te nemen. Wim dacht erover om Mikrofonbau te gaan voeren. En de Dynaudio luidsprekers. Maar de demonstraties van de heer Skanig van Dynaudio moesten het uiteindelijk afleggen tegen de demonstraties door Farad Azima van de Mission 770 en de high end pick up arm plus het high output moving coil element.

Wim de Haan was een man die geloofde in degelijke kwaliteit. Voorlichting was belangrijk. Als een klant een klacht had over het feit dat een bandrecorder als de 10XD het niet goed deed, dan was steevast de vraag: "Welke band gebruikt u?". Meestentijds vertelde een klant dat hij dit of dat merk gebruikte en dan bleek dat de recorder niet op die bandsoort was afgeregeld. De bandrecorders van Tandberg werden afgeregeld op Maxell UD of UD-XL, of een andere bandsoort als de koper dat specifiek wenste. De juiste band gaf de perfecte karakteristiek.

Nadat Tandberg Nederland B.V. zakelijk en rechtmatig was omgedoopt tot TES Nederland B.V. kon de nieuwe onderneming de jaren '80 goed aan met Mission en Cyrus als de belangrijkste merken en later ook Cabasse, en Supra kabel, terwijl de talenpractica van Tandberg aanvankelijk ook vertegenwoordigd werden, want die divisie was in leven gebleven. Martin van der Donck wilde een korte naam voor de nieuwe onderneming die gemakklelijk onthouden kon worden. Hij bedacht T.E.S. Maar wat betekende dat dan? Ik zei: "Trinity Electronic Sales". En dat werd het. Er waren namelijk drie hoofdpersonen: algemeen directeur Martin van der Donck, verkoop-directeur Wim de Haan en financieel directeur Kees Visser. Wim de Haan ging na een paar jaar met vervroegd pensioen.

Voor de nieuwe onderneming en het nieuwe assortiment met Mission, Cabasse, Tandberg, Mikrofonbau en Dynaudio, moest uiteraard reclame gemaakt worden. Echter Mikrofonbau en Dynaudio werden slechts korte tijd gevoerd. Rechts twee advertenties uit begin jaren '80.

Interessanter waren de luidsprekers van de franse firma Cabasse vond Wim, die regelmatig de beurzen in Frankrijk en Duitsland bezocht. Hij kende dat merk goed dat aanvankelijk door Wim Stuut van Stuut & Bruin in Den Haag werd gevoerd.

Wim de Haan ging na een paar jaar met vervroegd pensioen. Rechts een foto genomen tijdens de afscheidsreceptie begin jaren '80 toen Wim de Haan officieel met de VUT ging. Wim is niet te zien. Wel ontwerpster Norma Eliasar en ondergetekende. Op de rug gezien zijn Lien en Jan Endenburg van Engasound (Rijksstraatweg, Haarlem).
Ook directeur Martin van der Donck vertrok ongeveer tezelfder tijd en toen bleven er twee over: Kees Visser en Hans van Tuil. Hans van Tuil was al midden jaren '70 de vestiging aan de Mercuriusweg komen versterken. Hij heeft ook veel voor de hifi-wereld in Nederland betekend, onder meer door het jaarlijks organiseren van "de Dealerdagen in Bunnik" en het nuchter en zakelijk vergaderen toen hij die taak van Wim overgenomen had. Bunnik was een uitstekende ontmoetingsplaats voor importeurs, dealers en de pers. Wim hield altijd contact met de nieuwe directie van TES Nederland en kwam er met gezette tussenposen kijken en was altijd aanwezig op de nieuwjaarsrecepties.

Nog jaren heb ik met Wim de Haan en zijn vrouw Jannie contact gehad. Onder meer tijdens het uitgeven van AUDIOPINIE. Wim droeg ook daaraan een paar keer bij en ook aan het boek "Het Beste uit Audiopinie" waar hij achter het pseudonym Guillaume le Cocq schuilging. Jannie, zijn vrouw, en hij waren maatschappelijk bewust levende mensen. Ze nodigden veel mensen uit en ook mij hebben ze vaak hartelijk ontvangen. Ze hebben in de jaren na Willem's pensioen veel gereisd en Wim kwam altijd met de mooiste foto's thuis.
In 1995 werd het contact na een onbeduidend verschil van mening verbroken. We hebben nog een paar keer via de telefoon met elkaar gesproken. Maar dat was het dan.

Boven: Wim de Haan eind jaren '80 in een karakteristieke houding geconcentreerd en grondig een tijdschriftartikel doornemend.
Rechts Wim in 2004, gefotografeerd door Hans van Tuil.