4 september, 2022
Gorbatsjov Was een Gentleman, Geen Straatvechter.
Mikhail
Gorbatsjov (1931-2022) is ten grave gedragen. Hij heeft geen militaire begrafenis
gekregen. Vladimir Poetin was niet aanwezig. Had Poetin de begrafenis wel
bijgewoond, dan zou dat betekend hebben dat hij de rol die Gorbatsjov in
het ontmantelen van de Sovjet Unie speelde gewaardeerd zou hebben. Gorbatsjov's
rol is voor diegenen die de politieke ontwikkeling nuchter willen beschouwen
omstreden, maar in historisch perspektief was zijn verschijnen een onvermijdelijkheid.
Gorbatsjov
werd grootgebracht in de tijd waarin Josef Stalin wreed de scepter zwaaide.
Gorbatsov en zijn medestudenten huilden - zo vertelde hij later - toen het
overlijden van "vadertje Stalin" op 16 oktober 1952 bekend werd
gemaakt. Dat was een schok. Gorbatsjov was toen 21. Het was de Sovjet Unie
die ze kenden, waar ze in geloofden, de unie waar voor een afwijkende mening
geen plaats was. Toen Nikita Chroestsjov uiteindelijk aan de macht kwam
en later - in 1956 - de destalinisatie inzette, "de dauw", en
Stalin van zijn sokkel viel, toen zijn de ogen van veel Russen geopend en
drong het tot de relatief jonge Gorbatsjov door hoe funest Stalin's leiderschap
voor de USSR en haar bevolking is geweest. Het kan niet anders of de verschijning
van Chroestjov is van grote betekenis geweest voor de persoonlijke ontwikkeling
van Mikhail Gorbatsjov en hoe hij de wereld en de Unie zag. Hij kon daardoor
afstand nemen van de gebeurtenissen en de leugens waarmee hij was opgegroeid.
De dooi-periode maakte het mogelijk om internationale contacten te leggen en vooral kunstenaars toe te staan om naar het Westen te reizen en daar op te treden, mits ze als staatsburger een voorbeeldfunctie hadden. En als ze geen toestemming kregen dan probeerden ze wel te defecteren en asiel aan te vragen als ze aan het oog van de meereizende bewakers konden ontsnappen of als ze deel uitmaaakten van een gezelschap en buiten de Unie verbleven.
In de geest van "de dooi" past ook de organisatie van de Tsjaikovsky Piano Competitie in Moskau in 1958. Voor het eerst opende de Sovjet Unie de grenzen voor kandidaten uit Westerse landen om deel te nemen aan een door Rusland georganiseerde wedstrijd. De kandidaat van de Verenigde Staten was Van Cliburn. Hij had zich uitstekend voorbereid en ontving van de jury de hoogste punten. De vraag was echter: "Kun je een Amerikaan de hoofdprijs geven en een nationale, Russische kandidaat passeren en als 2e of 3e nomineren?" Stel je voor dat de leiders het er niet mee eens waren en je als jury in de problemen kwam. Dus werd door o.a. Emil Gilels die vraag aan Nikita Chroestjov voorgelegd. Chroestjov vroeg aan Gilels of Cliburn werkelijk zo goed was en de 1e prijs verdiende. "Ja", zei Gilels. "Dan moet hij de prijs hebben", moet Chroestjof gezegd hebben.
De
rol van Van Cliburn was daarmee nog niet uitgespeeld. Een van de vele besprekingen
tussen Ronald Reagan en Mikhail Gorbatsjov vond plaat in december 1987.
De organisatoren van het Witte Huis hadden pianist Van Cliburn uitgenodig
om om de avond voor de besprekingen Van Cliburn uit te nodigen om voor het
gezelschap te spelen en wel het bekende "Moskause Nachten" waarmee
de pianist in 1958 de harten van de Russen had gestolen. Gezegd werd dat
daardoor de besprkingen die voor de volgende dag gepland waren veel gemakkelijker
verliepen. 
Van
Cliburn in the White House
Mikhail
Gorbatsjov zou wereldberoemd worden zo zou de geschiedenis ons leren toen
hij tot Sovjetleider gekozen werd. Hij schreef twee belangrijke boeken:
Glasnost (transparantie) en Perestrojka (reconstructie). In 'Perestrojka'
(Een nieuwe visie voor mijn land en de wereld) gaat hij bewust terug naar
de ideeën van Wladimir Lenin als ideologische bron van perestrojka.
Hij wil een herstructurering, hij wil economische hervorming, democratisering,
hij wil nieuwe betrekkingen, met de Derde Wereld, met Amerika, en hij kaart
de ontwapeningskwestie aan.
Daarbij was het geenszins zijn bedoeling de Sovjetunie te ontmantelen, op te heffen.
Hij leefde kennelijk in de veronderstelling dat hij in zijn functie veilig was, dat zijn positie onaantastbaar was, dat zijn voorstellen werden opgevolgd, dat zijn ideeën werden geaccepteerd. Dat was ook de grondslag waarop de besprekingen met Margareth Thatcher en met Ronald Reagan waren gebaseerd: Vertrouwen!
Of hij wel eens met de vuist op tafel heeft geslagen en onverbiddellijk eisen heeft gesteld is niet bekend. Duidelijk is wel dat Gorbatsjov een man was van het overleg. Zijn politieke tegenstanders realiseerden zich dat maar al te goed en toen Gorbatsjov op vakantie op de Krim was, namen ze de kans waar en werd uiteindelijk de roekeloze Boris Jeltsin - die ooit een medestander was maar zich allengs tot felle criticus had ontpopt - leider van de nieuw gevormde CIS, de Commonwealth of Independant States. Dat betekende het einde van de Sovjet Unie en Mikhail Gorbatsjov nam officieel ontslag.
Feitelijk
is het niet de politiek van Gorbatsjov die tot de ontmanteling van de Sovjetunie
heeft geleid. Het is Jeltsin en zijn groep geweest die tot de opheffing
van de Sovjet Uniet leidde en de verdere loop van de geschiedenis heeft
bepaald.
Rudolf A. Bruil, 4 september, 2022
Tags: Gorbatsjov, Jeltsin, GOS, Glasnost, Perestrojka, Cliburn.
This site Copyright 1998-2022 by Rudolf A. Bruil
