Toen ik de verzamelaar vertelde dat ik een paar produkten van LAST in huis had om te proberen, zei hij: "Bestaat dat nog?"
Jazeker, LAST heeft de flauwte van de analoge weergave doorstaan en is nu weer een gevraagd produkt voor de verfente fans van analoog. Maar niet alleen voor die categorie. LAST maakt nu ook cleaners voor CD's, DVD's, Videobanden en nog wat zaken.
Voor de Lp-weergave is er de Reinigingsvloeistof om in wasmachines te gebruiken, de Record Preservative gebruik je vlak voor het afspelen van een plaat, en er is de Stylus Cleaner en ook nog Stylast. Ze worden geimporteerd door Audio Import, de firma van Frits de Vries.
Een afspraak is makkelijk gemaakt via www.audioimport.nl.
Het email adres is: info@audioimport.nl (Tel.: 0654-300303).

Een paar dagen geleden was ik bij hem op bezoek om de werking van de 'Universal Record Stabilizing Ring' te laten horen. Ik had een paar Lp's meegenomen: een Mozart-symfonie door Krips (Philips 6500 430), 'Alborada del gracioso' van Ravel door Haitink (Philips 9500 347), Shelly Manne and his Men at the Blackhawk (Contemporary S7577) en Pepe Romero die solowerken van Rodrigo speelt (Philips 9500 915). Zo maar een greep uit de Lp's die ik de laatste tijd veelvuldig speelde. Frits haalde een prachtige opname van Bernard Kruijsen tevoorschijn die de 'Liederen en Dansen van de Dood' van Mussorgsky zingt. Kruijsen heeft de stembeheersing en de dictie van een echte Rus. Toch waren de posities van zanger en pianist enigszins verwarrend. Je kon ze niet zo heel goed plaatsen. Op het moment dat we de Universal RSR toepasten werd niet alleen de ruis verminderd en het signaal netter, ook werd nu pas duidelijk dat de piano links, enigszins naar achteren stond en de stem op de voorgrond was geplaatst, een fractie rechts van het midden. Ook de gitaar van Pepe Romero kreeg een meer realistische klankrijkdom en had ook de felle kracht wanneer bespeeld als door een rasechte flamenco guitarist (wat Romero óók is).
Toen we na het draaien van de diverse Lp's duidelijk de verbetering die met de Universal RSR bereikt wordt hadden vastgesteld, stelde Frits voor om nu ook de Record Preservative van LAST toe te passen.

Gedurende een aantal jaren was er veel kritiek op het gebruik van freon in enkele LAST-produkten. Maar de mensen van LAST hebben niet de kop in het zand gestoken en zijn aan de slag gegaan en hebben uitvoerig research gedaan. Uiteindelijk hebben ze de formules van diverse produkten zodanig kunnen wijzigen dat ze hetzelfde kunnen en niet schadelijk zijn voor het milieu. Voor sommigen onder u mag de kritiek van de muziekliefhebbende milieu-aktivisten wat overdreven geklonken hebben, want als je een paar oliebronnen in Koeweit gedurende een aantal maanden laat branden, dan is dat net zoveel schade als het gebruik van LAST door alle audiofielen gedurende een hele eeuw. Nou, ja, ik zeg maar wat. Maar het is duidelijk dat de terechte kritiek eigenlijk wilde zeggen: Verbeter de wereld en begin bij jezelf.
Het streven van LAST en de introduktie van nieuwe formules wordt door de vele gebruikers terecht gewaardeerd. Want het schijnt dat, als je eenmaal verslaafd bent aan een of meer LAST produkten, je ze altijd wilt gebruiken. Het enige obstakel kan in sommige gevallen de prijs zijn. Maar door de koers van de dollar worden de prijzen per 1 januari 2005 drastisch verlaagd, zo vertelde Frits mij.
De liters reinigingsvloeistof voor Lp's zijn niet goedkoop. De prijs van een gallon LAST (3.75 liter) machinereiniger wordt nu € 83.50. Was in 2002 nog € 105.-. Dus het wordt drastisch goedkoper.
Wie het zich kan veroorloven, gebruikt LAST. Wie zeer veel platen, zeg een paar duizend, heeft te wassen maakt zijn eigen mengsel. Elke reinigingsvloeistof die de plaat zonder schade, grondig schoonmaakt en de oppervlaktespanning laag houdt, kan in principe een goed alternatief zijn, totdat het tegendeel bewezen wordt.

Ik heb uiteraard de LAST Lp reiniger met mijn Keith Monks getest en vond het resultaat zeer goed. Het resultaat was niet alleen een schone plaat maar ook meer ruimte in het klankbeeld, meer fijnzinnigheid en detaillering. Stemmen in koren werden harmonischer, het plukken van de gitaar door Romero had meer 'pluk'. En de complexe passages met slagwerk, koper en strijkers in 'Alborada' kwamen er zeer schoon uit. Maar er was tegelijkertijd een gevoel dat de vloeistof de fase in het klankpatroon enigszins beinvloedde. Die beinvloeding is miniem, maar zou vergeleken kunnen worden met de ervaring wanneer je van een zeer goed twee-weg systeem naar een high-end drieweg overstapt waarvan de middentoner uit fase staat. Ik geef toe dat die subtiele fase-ervaring niet op elke installatie gehoord zal worden en zoal niet eens door iedereen, het wordt eigenlijk alleen door zeer gevoelige oren opgemerkt. Het gaat namelijk slechts om nuances.

Op de middag bij Audio Import pakte Frits de Vries toen ook nog een flesje Record Preservative, bevochtigde met het bijgeleverde pipetje in een soepele beweging het hele borsteloppervlak en dat terwijl hij het borsteltje bijna loodrecht boven de opening van het flesje hield zodat overtollige vloeistof -indien nodig- terug in het flesje kan lopen. (Op die manier is de inhoud van zo'n flesje goed voor 200 plaatkanten.)
Toen haalde hij het borsteltje zorgvuldig over de plaat en we draaiden de muziek opnieuw. Belangrijk is wel dat de Lp goed schoon is, dus geen stof bevat.
De verbetering was aanmerkelijk: rustige achtergrond, minder vervorming en een harmonischer geluid. Strijkers krijgen een mooiere top, glanzen meer. En transiënts, felle klappen die de drummer uitdeelt en de felle accoorden van de flamenco gitaar waren strak en ferm.
Toen zei Frits: 'Nu nog de naaldtip met Stylast behandelen, dat zorgt ervoor dat alle kratertjes in de naaldpunt opgevuld worden en maakt de tip spiegelglad. Daardoor wordt de aftasting veel soepeler en minder schokkend. Dat geeft het effect dat het contact van de naald met het vinyl dezelfde eigenschap heeft als ijs op ijs.'
De weergave werd nog een stapje in kwaliteit verhoogd. Meer achtergrondstilte, meer informatie, meer het gevoel er bij te zijn zodat je vergeet dat je zit te luisteren naar een Lp waarop de signalen van klanken staan, met de natuurlijke, rijke diepte, en het geluid de microscopisch fijne detaillering heeft.

Zoals met zoveel zaken het geval is moet het gewoon een keer voorgedaan worden en moet je ervaren wat de verbetering is. Welke platenreiniger je ook gebruikt op je platenwasmachine (bij voorkeur een Keith Monks, of een dergelijke machine), de slagroom op de taart is die combinatie van Stylast en Record Preservative. Dit zijn niet alleen de middelen voor de serieuze 'platendraaier' maar ook voor degenen die van een Lp een CD willen branden. Dan begin je met wassen, een aandrukgewicht en eventueel een Universal RSR, maar altijd de Record Preservative en de Stylast. Dan kan de muziekbeleving niet meer stuk.

(Zie ook de Last pagina van audioimport.nl voor meer info en prijzen.)

Rudolf A. Bruil - 2 december 2004